Kumpulan 1 (PROJEK)

SUBJEK : PENGHAYATAN ETIKA DAN PERADABAN (MPU21032)

TAJUK TUGASAN : OLA BOLA

NAMA PENSYARAH : MOHD ZOHDI BIN HJ. SAID (JABATAN PENGAJIAN AM)

NAMA AHLI KUMPULAN

1. ZULPHAKHAR BIN ZULKHARNAIM (04DEP23F1001)

2. MUHAMMAD IZZUL AFIQ BIN SUHAIDI

04DEP23F1010

3. MUHAMMAD FAIQ FAHMI BIN CHE ZAIDI

04DEP23F1005

4. ABDUL AZIZ BIN ALANI

04DEP23F1011

KELAS : DEP2A

SESI : II : 2023/2024

FILEM OLA-BOLA

isi kandungan :

• pengenalan
• latar belakang filem
• pengenalan kesepaduan nasional
• sinopsis filem
• objektif
• tema
• nilai murni dan pengajaran
• ulasan dan cadangan
• kesimpulan
• sumber rujukan

PENGENALAN :

Filem Ola Bola merupakan filem yang telah dipilih oleh kumpulan kami bagi menyiapkan projek subjek Penghayatan Etika dan Peradaban. Ola Bola ini adalah filem yang berkaitan sukan dan diarahkan oleh Chiu Keng Guan. Perkataan Ola membawa maksud 'Hello' manakala 'Bola' dalam Bahasa Malaysia adalah sama dengan Bahasa Portugis yang digunakan oleh negara yang menjadi pengeluar terbesar kopi iaitu Brazil. Filem ini telah ditayangkan pada 28 Januari 2016 dan dibintangi oleh JC Chee, Luqman Hafidz, SaranKumar Manokaran, dan Marianne Tan sebagai seorang wartawan.Filem ini memaparkan semangat juang pemain bola sepak negara yang pernah mengharumkan nama Malaysia apabila layak ke sukan Olimpik Moscow, Rusia pada penghujung tahun 70an dan awal tahun 80an. Filem ini diadaptasikan oleh kisah sebenar yang mana pasukan bola sepak negara mengalami krisis berdepan dengan cabaran apabila pemain-pemainnya mempunyai perbezaan pendapat dan tidak sehaluan sehingga menyebabkan kekalahan dalam perlawanan penting itu.

Filem Ola Bola ini juga melambangkan pasukan kebangsaan Malaysia yang diwakili oleh pebagai kaum antaranya ialah kaum Melayu, Cina, India dan beberapa kaum yang terdapat di Sabah. Walaupun mereka berbeza warna kulit serta penggunaan bahasa yang berlainan antara satu sama lain tetapi semangat bekerjasama dan sepasukan yang tinggi boleh dicontohi oleh setiap orang yang menontonnya. Juga, filem ini membawa semangat rakyat yang berbilang bangsa bersatu padu untuk memberi sokongan kepada pasukan supaya bersemangat dan berkeyakinan dalam pertandingan bola sepak.

Filem ini berkisahkan seorang wartawan yang dibintangi oleh Marianne Tan ditugaskan untuk membuat penyelidikan tentang pasukan bola sepak negara yang pernah mencipta sejarah pada akhir tahun 70an. Ini dimana nama pasukan bola sepak Malaysia amat digeruni oleh pihak lawan di rantau Asia. Perasaan bosan mula hadir dalam diri Marianne dengan kejayanya dan membuat keputusan untuk berhijrah ke England.Sebelum dia berangkat, Marianne sempat menyelesaikan tugasan terakhirnya sebelum berhenti iaitu membuat kajian tentang pasukan bola sepak ini. Setelah menemui bekas pemain pasukan negara iaitu Eric di Sabah segala persepsinya terhadap pasukan tersebut terus berubah. Mengimbau kembali kenangan ketika beraksi di persada dunia pada era tahun 80an itu, Eric menceritakan para pemain mempunyai pelbagai masalah peribadi dan berdepan dengan kemelut tetapi mereka ketepikan dahulu kerana perlawanan pada waktu itu lebih penting daripada masalah yang dihadapinya. Disini kita boleh lihat bahawa setiap pasukan perlu mempunyai sikap bekerjasama dan tidak mementingkan diri kerana ia akan mempengaruhi pasukan pada akhir nanti.

LATAR BELAKANG FILEM

"Ola Bola" mengambil latar belakang pada era tahun 1980-an di Malaysia, tempoh yang penuh dengan cabaran sosial dan politik yang boleh memberikan kesan kepada kesepaduan dalam masyarakat. Walaupun Malaysia pada masa itu mempunyai kepelbagaian etnik dan budaya yang kaya, terdapat juga perbezaan dan konflik yang timbul dari faktor-faktor seperti agama, budaya, dan ekonomi.

Dalam filem ini, kita dapat melihat bagaimana pasukan bola sepak Malaysia yang terdiri dari pemain dari pelbagai latar belakang etnik dan budaya berusaha untuk membentuk kesepaduan dan kekuatan sebagai satu pasukan. Mereka mungkin berasal dari latar belakang yang berbeza dan mempunyai kelemahan serta kelebihan masing-masing, tetapi mereka perlu belajar untuk bekerjasama dan mengatasi perbezaan mereka untuk mencapai matlamat bersama.

Salah satu masalah utama dalam membentuk kesepaduan dalam masyarakat yang digambarkan dalam filem ini adalah stereotaip dan prasangka antara pelbagai kumpulan etnik. Stereotaip ini boleh menghalang proses pembentukan hubungan yang kukuh antara individu-individu dari latar belakang yang berbeza. Misalnya, prasangka antara pemain bola sepak dari latar belakang Melayu, Cina, dan India mungkin menghambat mereka daripada memahami dan menerima satu sama lain secara sepenuhnya.

Selain itu, isu-isu seperti perbezaan sosio-ekonomi juga boleh menjadi halangan dalam pembentukan kesepaduan. Ramai daripada pemain dalam pasukan mungkin mempunyai latar belakang ekonomi yang berbeza, yang boleh menyebabkan ketidakseimbangan dan ketegangan dalam kumpulan.

Bagaimanapun, melalui proses latihan dan perjuangan bersama dalam persiapan untuk kejohanan, pemain-pemain dalam "Ola Bola" belajar untuk mengatasi perbezaan mereka dan menghargai kekuatan setiap individu. Mereka menyedari bahawa hanya dengan bersatu dan bekerja sama, mereka dapat mencapai kejayaan yang mereka impikan. Ini memberikan mesej yang kuat tentang kepentingan kesepaduan dan persatuan dalam menghadapi cabaran dalam masyarakat yang berbilang budaya.

PENGENALAN KESEPADUAN NASIONAL

Dalam konteks filem "Ola Bola", kesepaduan nasional merujuk kepada proses pemahaman, penghargaan, dan penghormatan antara individu-individu dari pelbagai latar belakang etnik dan budaya dalam usaha mencapai matlamat bersama, dalam kes ini, kejayaan pasukan bola sepak Malaysia.

Filem "Ola Bola" mengetengahkan nilai-nilai kesepaduan nasional dengan menggambarkan perjuangan pasukan bola sepak Malaysia dalam mewakili negara mereka di peringkat antarabangsa. Walaupun pasukan itu terdiri dari pemain-pemain dari latar belakang etnik yang berbeza seperti Melayu, Cina, dan India, mereka perlu belajar untuk bekerjasama dan mengatasi perbezaan mereka demi mencapai kejayaan bersama.

Proses pembentukan kesepaduan dalam pasukan itu tidak mudah. Mereka perlu mengatasi stereotaip, prasangka, dan ketegangan yang mungkin timbul dari perbezaan budaya dan latar belakang mereka. Mereka juga perlu memahami dan menghormati satu sama lain, serta menghargai kelebihan yang dimiliki oleh setiap individu.

Dalam perjalanan mereka, pemain-pemain dalam filem ini mengalami pelbagai cabaran dan rintangan, tetapi mereka akhirnya berjaya membentuk kesepaduan yang kukuh sebagai satu pasukan. Mereka menyedari bahawa hanya dengan bersatu dan bekerja sama, mereka dapat mengatasi segala rintangan dan mencapai impian mereka untuk mewakili Malaysia di pentas antarabangsa.

Dengan demikian, "Ola Bola" bukan hanya sekadar filem tentang sukan, tetapi juga sebuah cerita yang memperjuangkan nilai-nilai kesepaduan nasional, keberanian, kegigihan, dan semangat kebangsaan. Ia mengingatkan kita tentang kepentingan bersatu sebagai satu bangsa dalam menghadapi cabaran dan mencapai kejayaan bersama.

SINOPSIS FILEM

"Ola Bola" mengisahkan tentang perjalanan pasukan bola sepak Malaysia pada tahun 1980-an semasa mereka berusaha untuk mencapai kejayaan dalam kejohanan antarabangsa. Filem ini menampilkan kisah-kisah individu dalam pasukan yang datang dari latar belakang etnik dan budaya yang berbeza, tetapi bersatu sebagai satu pasukan untuk mewakili negara mereka.

Cerita bermula dengan perekrutan seorang jurulatih baru, Rahim, yang ditugaskan untuk membentuk semula pasukan yang lemah. Rahim mempunyai pengalaman yang luas dan matlamatnya adalah untuk membawa pasukan ke tahap yang lebih tinggi dalam permainan bola sepak.

Dalam perjalanan menuju kejayaan, pasukan menghadapi pelbagai cabaran dan rintangan. Antara cabaran yang dihadapi adalah perbezaan budaya dan latar belakang etnik antara pemain-pemain dalam pasukan. Stereotaip dan prasangka antara pemain dari latar belakang Melayu, Cina, dan India sering menyulitkan usaha mereka untuk bersatu sebagai satu pasukan.

Namun, melalui proses latihan yang keras dan tekad yang kuat, pasukan mula memperoleh keyakinan dalam kemampuan mereka sendiri dan keupayaan rakan sepasukan mereka. Mereka belajar untuk mengatasi perbezaan dan berkerja sama sebagai satu pasukan.

Pada puncaknya, pasukan Malaysia mewakili negara mereka dalam kejohanan antarabangsa, mewakili satu semangat kebangsaan dan kesepaduan yang menyatukan mereka. Walaupun mereka menghadapi lawan yang tangguh, pasukan tidak pernah berputus asa dan berjuang dengan tekun demi cita-cita mereka.

Di akhir cerita, meskipun pasukan mungkin tidak mencapai kemenangan mutlak, mereka memperoleh penghargaan yang besar dari rakyat Malaysia kerana semangat, kegigihan, dan kesetiaan mereka dalam mewakili negara. "Ola Bola" bukan hanya sebuah kisah tentang bola sepak, tetapi juga tentang semangat kebangsaan, kesepaduan, dan keupayaan untuk mengatasi segala rintangan demi mencapai impian bersama.

OBJEKTIF : 

1.Objektif utama kerja kursus ini adalah untuk mengkaji semangat dan kekuatan jati diri yang ada dalam watak-watak filem Olabola. Dengan ini, kami ingin mengenal pasti kepentingan semangat dan kekuatan jati diri yang terdapat dalam setiap individu untuk membentuk satu bangsa Malaysia.

2. Mengenal pasti kebaikan patriotisme yang wujud dalam Filem Olabola. Melalui filem Olabola, kami ingin mengetahui konteks kesedaran kepada semangat patriotisme dalam masyarakat Malaysia. Dengan ini, kami juga mengkaji kebaikan-kebaikan yang diperolehi oleh semangat patriotisme terhadap individu, masyarakat dan negara.

3. Mengkaji impak-impak yang besar daripada kerjasama dalam kalangan seluruh rakyat. Kajian ini adalah untuk mengkaji adakah filem Olabola mencerminkan kerjasama antara pelbagai kaum. Kami juga ingin mengenal pasti impak-impak yang besar daripada wujudnya kerjasama dalam kalangan rakyat Malaysia.

4. Mengenal pasti sumbangan-sumbangan tamadun Melayu, Cina dan India yang membantu dalam pembentukan Malaysia pada hari ini. Melalui kajian ini, kami ingin memahami tamadun Melayu, Cina dan India dengan lebih mendalam. Kami juga berharap untuk mengetahui bagaimana tamadun Melayu, Cina dan India dapat memberi sumbangan kepada pembentukan Malaysia yang berbilang kaum, cemerlang dan aman sejahtera pada hari ini.

TEMA 

PERPADUAN DAN KEBUDAYAAN

Menerusi setiap babak yang terdapat dalam filem ini, kita dapat melihat bahawa filem ini telah mengangkat konsep perpaduan dan kebudayaan sebagai tema utama bagi jalan penceritaannya. Namun begitu, mengangkat tema dunia bola sepak berpaksikan nilai persahabatan, kemahiran di padang, kekeluargaan dan kehidupan masyarakat berbilang bangsa yang harmoni sebagai inti pati utamanya telah menonjolkan keistimewaan filem ini.

Filem Ola Bola yang diilhamkan daripada peristiwa sebenar ini telah membawa penonton dari pelbagai bangsa untuk sama-sama merasai semangat bersatu hati dan muhibah. Kisah penuh iktibar ini telah mendorong khalayak ramai melihat semangat, keunikan dan kekuatan yang wujud dalam kepelbagaian bangsa di Malaysia.

Menerusi filem Ola Bola ini juga, kita dapat melihat dari satu babak dimana permainan emosi secara tersirat telah menzahirkan patriotisme dalam diri mereka. Ini kerana, penerbitnya telah Berjaya menimbulkan perasaan sayu kepada penonton dan mengingatkan penonton tentang keistimewaan kita sebagai rakyat Malaysia yang berbilang kaum. Maka, tema utama yang diangkat dalam filem ini adalah perpaduan dan kebudayaan yang amat penting bagi rakyat Malaysia.

NILAI MURNI DAN PENGAJARAN 

Pada kehidupan zaman teknologi ini, setiap manusia akan mempunyai nilai-nilai murni dan pengajaran yang diterapkan dalam diri masing-masing. Nilai-nilai murni membawa erti kepada sikap ketinggian seseorang atau sesebuah masyarakat dari segi pemikiran dan tindakan. Kemudian, pengajaran pula merujuk kepada peringatan atau pedoman daripada peristiwa dan tindakan seseorang. Terdapat beberapa nilai dan pengajaran yang boleh kita ambil daripada filem Ola Bola yang diterbitkan pada tahun 2016 oleh Chiu Keng Guan. Antara nilai murni yang boleh diterapkan dan pengajaran yang boleh kita belajar ialah:

1. Nilai kasih sayang

Pengarah Chiu Keng Guan memasukkan nilai kasih sayang terhadap negara dan sesama masyarakat yang berbilang bangsa.

Kita mestilah menyayangi antara satu sama lain walaupun berlainan bangsa dan warna kulit. Sebagai contoh, pada awalnya masyarakat di dalam filem ola bola mengalami pergelutan dan pada akhirnya mereka semua berbaik kerana menyadari bahawa mereka

semua adalah sama tanpa perlu membezakan warna kulit, bangsa dan agama.

2. Nilai keyakinan

Masyarakat Malaysia di dalam filem tersebut menunjukkan sifat keyakinan antara satu sama yang membara dalam diri setiap bangsa.

Kita seharusnya mempunyai sifat patriotisme tanpa mengira warna kulit, bahasa, budaya dan keturunan. Contohnya, dalam filem Ola Bola, watak watak masyarakat keturunan Cina, India dan Melayu bersatu padu dengan yakin tanpa ada sebarang syak wasangka.

3. Nilai ketegasan

Di filem Ola Bola, para pemain menunjukkan sifat ketegasan dalam diri masing-masing walaupun mempunyai perbezaan pendapat diantara mereka.

Kita hendaklah bersikap tegas dan serius dengan kerja yang dilakukan dalam kehidupan harian. Misalnya, di dalam filem Ola Bola, para pemain bola sepak tidak sehaluan and menyebabkan keadaan semakin rumit yang mengakibatkan kekalahan pada pasukan mereka. Walau bagaimanapun, para pemain. pasukan negara pada masa itu mempunyai ketegasan diri dengan mengetepikan semua masalah peribadi mereka demi mengharumkan nama negara Malaysia.

ULASAN DAN CADANGAN 

ULASAN - 

Filem Ola Bola berjaya mendapat sambutan yang sangat menggalakkan dengan kutipan mencecah RM8 juta setakat 13 hari mula ditayangkan. Filem Ola Bola yang diilhamkan dari satu peristiwa sebenar ini telah membawa penonton dari pelbagai bangsa untuk sama-sama merasai semangat keseperpaduan bersatu hati dan muhibah. Kisah yang penuh ikhtibar ini akan membawa penonton melihat semangat, keunikan dan kekuatan yang terdapat dalam kepelbagaian bangsa di Malaysia. Jika ada filem yang boleh melambangkan cerminan masyarakat majmuk negara Malaysia, filem Ola Bola adalah contoh terbaik untuk dipersembahkan di mata dunia. Sepanjang menonton filem ini, perasaan teruja, gembira dan sedih akan bercampur baur kerana jalan ceritanya yang disampaikan cukup mengujakan. Ada beberapa babak yang telah membuatkan air mata jatuh tidak kira lelaki ataupun perempuan. Bukan kerana ceritannya yang tidak menarik akan tetapi kerana penceritaan yang ditonjolkan membuatkan penonton rasa sangat berbangga dan lebih saying kepada negara. Semangat kesukanan telah dijadikan satu perumpamaan betapa kita sebenarnya bergerak dalam satu nafas yang sama.

Filem ini yang sarat dengan nilai-nilai positif dan tidak keterlaluan jika ramai orang akan mengatakan yang filen ini bakal menjadi sebuah filem yang bagus dan tidak jemu untuk ditonton berulang kali. Jika diteliti semula pengisian filem Ola Bola secara halus, filem ini yang mengambil latar masa hujung 1970-an sehingga awal 1980-an ini langsung tidak menyentuh mengenai perbezaan warna kulit atau kepercayaan setiap kaum yang ada di Malaysia. Manakala bagi aspek lakonan pula, kualiti lakonan barisan pelakon juga tidak mengecewakan dan boleh dibanggakan. Mereka telah Berjaya menyampaikan mesej filem ini tepat menuju hati para penonton. Bagi meninggalkan kesan pada hati penonton, Chiu telah memberi sentuhan ajaib pada setiap watak terutamanya watak utama, Tauke yang digambarkan dalam OlaBola, yang mana dia terpaksa meninggalkan pasukannya disebabkan masalah kewangan. Begitu juga dengan watak Rahman, seorang pengulas sukan yang begitu bersemangat ketika membuat liputan. Kehilangan tunggak utama membuatkan pasukan kebangsaan berdepan dengan pelbagai masalah di perlawanan kejohanan pertamanya. Namun, pasukannya bangkit dengan bersatu padu untuk mencapai kemenangan. Tidak hanya bercerita mengenai sukan bola sepak, filem Ola Bola juga penuh dengan konsep persahabatan, setiakawan, cinta, kesedihan, semangat cintakan negara dan kegembiraan sebati dalam satu filem. Maka tidak hairanlah bahawa filem ini mendapat sambutan yang sangat tinggi di hati para penonton selepas disiarkan. Jangan lupa saksikan filem ini kerana filem Ola Bola adalah sebuah karya yang bagus.

CADANGAN -

Secara impak positifnya, filem Ola Bola dapat dikategorikan sebagai sebagai 'FILEM BIJAK' dek kerana cerita dan kesungguhan yang dapat dilihat dalam setiap babak yang diperlakonkan. Filem Ola Bola boleh diangkat sebagai filem nasional kerana semangat cintakan negara dipaparkan dengan sangat jelas melalui perlawanan bola sepak. Konsep utama filem ini tentang kerjasama dan semangat berpasukan sangatlah mendalam dengan cara penyampaian dan 'solekan' yang dipertontonkan. Oleh kerana filem ini sangatlah bagus untuk dipertontonkan, maka sangatlah dicadangkan untuk pihak sekolah mengambil cara alternatif untuk mempertayangkan filem ini untuk semua tontonan para pelajar di sekolah. Ini kerana filem ini telah mengangkat semangat kesukanan dan patriotik yang mampu membuatkan pelajar sebagai rakyat negara bangga dengan sifat keseperpaduan antara pelbagai kaum dalam menghadapi cabaran dan cara mengatasi bersama-sama. Filem ini bukan sahaja mempunyai kelebihan dari aspek artistic dan nilai komersialnya semata-mata malah juga menjadi agen dalam perpaduan kaum di negara ini. Justeru, filem ini amatlah sesuai untuk dijadikan sebagai sebuah karya nasional kea rah pembentukan 1 Malaysia. lanya telah membawa harapan terhadap penyatuan semua bangsa di atas satu nama iaitu Malaysia.

Seterusnya, pihak Perbadanan Kemajuan Filem Nasional (FINAS) boleh bersetuju untuk membuka tayangan filem Ola Bola di negara jiran seperti Singapura, Indonesia dan Thailand. Ini kerana filem ini mampu untuk mencapai ke tahap memperlihatkan keupayaan dalam meningkatkan sifat semangat berpasukan dan patriotik dalam diri yang boleh dicontohi semua orang dalam mengharungi kehidupan sesama rakyat yang berbilang kaum. Cara pengolahannya yang professional telah memberi impak tinggi kepada penonton dan juga nama Malaysia dapat dibangga-bangakan di persada dunia. Kesannya juga negara turut boleh berkongsi ilmu dan pandangan mengenai hasil industri filem Malaysia dengan negara luar. Oleh itu, filem Malaysia seperti Ola Bola lebih cerah untuk menarik lebih ramai penonton yang dari persada dunia seterusnya dapat meningkatkan kutipan filem secara mendadak dengan cara yang positif. Kejayaan filem yang berjaya menyatukan rakyat Malaysia dari segenap lapisan kepercayaan dan kebudayaan meletakkan Chiu Keng Guan antara pengarah terbaik Malaysia dan digelar sebagai 'The King of Malaysian Movies' seperti petikan media South East Asian Globe. Istimewanya, karya ini melambangkan masyarakat Malaysia dan ia menggabungkan jalan penceritaan yang digarap dengan konsep persahabatan, setiakawan, cinta, kesedihan dan semangat cintakan negara. Negara lain boleh mengambil dari sudut positif untuk terus berusaha dan bangkit menghasilkan karya filem yang bagus dan cemerlang untuk ditontonkan oleh semua negara.

KESIMPULAN

Kesimpulan yang dapat saya simpulkan secara ringkas menerusi filem Ola Bola ialah filem ini bukan sahaja membawa mesej yang positif kepada masyarakat Malaysia tetapi juga membolehkan masyarakat mengetahui tentang sejarah pasukan bola sepak Malaysia yang berlayak memasuki Sukan Olimpik pada tahun 1980. Oleh itu, pada pendapat kami, filem sebegini harus diperbanyakkan di Malaysia bagi mengeratkan hubungan pelbagai kaum dan mengukuhkan perpaduan kaum serta kerjasama antara satu sama lain.

Filem ini bukan sahaja mengajar kita berusaha dan bekerjasama bagi mencapai cita-cita, malahan bersatu padu antara kaum tanpa mengira warna kulit, bahasa, budaya dan agama. Filem ini juga membawa mesej, kemana lagi tumpahnya kuah jika tidak ke nasi, bermakna kemana lagi usaha kita diletakkan jika tidak di negara sendiri. Walaupun ramai beranggapan hidup di negara lain lebih baik dari di Malaysia, berjuang untuk negara sendiri lebih bermakna.

Melalui hasil kajian dilakukan, terdapat pelbagai kefahaman yang kami dapat adalah salah satu daripadanya ialah kami dapat memahami tentang kepentingan kekuatan jati diri terhadap seseorang individu kerana ia dapat melambangkan identiti sesebuah masyarakat ataupun negara. Seterusnya, ialah semangat patriotisme. Semangat patriotisme merupakan elemen yang penting terhadap sesebuah masyarakat serta negara. Semangat patriotisme membolehkan semua rakyat bersatu padu apabila menghadapi kesukaran ataupun kejayaan.

Akhir kata, kerjasama dalam kalangan seluruh rakyat dapat menyelesaikan masalah yang sukar seperti yang kita dapati dalam filem tersebut. Semangat kerjasama antara pelbagai kaum dapat membina sebuah negara yang majudan aman. Akhirnya, sumbangan dan keunikan Tamadun Melayu, Cina dan India telah banyak membantu dalam pembentukan Malaysia pada hari ini. Dengan ini, kepelbagaian kaum yang menjadi teras kepada kewujudan majmuk, kita berharap Malaysia dapat merealisasikan Visi 2020 dalam masa hadapan.

SUMBER RUJUKAN

i. Artikel dalam akhbar:

Ali, M. (2016, 15 Januari). "Semangat Kebangsaan dalam Filem Ola Bola". Berita Harian.

ii. Laman web rasmi filem: "Ola Bola - Official Website". https://www.olabolamovie.com/

iii. Tinjauan filem dalam majalah: Tan, S. (2016, Februari). "Kesepaduan dan Semangat dalam Ola Bola". Majalah Hiburan.

iv. Wawancara dengan pengarah filem: Chiu, K.G. (2016, 20 Mac). "Menjelajah Pengalaman di Sebalik Tabir Ola Bola". The Star Online.

v. Kajian akademik tentang filem: Wong, L.L. (2017). "Kesan Filem Ola Bola Terhadap Kesedaran Kebangsaan dalam Kalangan Remaja Malaysia". Tesis Sarjana Muda, Universiti Malaya.

TERIMA KASIH !!